ازدواج دارند از غلامان و كنيزان خود همسردار كنيد ؛ اگر فقير و مستمند باشند خداوند از فضل خويش بىنيازشان مىكند ، و خداوند وسعت ذاتى و علمى و توانى دارد و داناست ، يعنى از بذل نعمت فقير نمىشود و به مصالح امور هم داناست . وَلْيَسْتَعْفِفِ الَّذِينَ لَا يَجِدُونَ نِكَاحاً حَتَّى يُغْنِيَهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ وَالَّذِينَ يَبْتَغُونَ الْكِتَابَ مِمَّا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْراً وَآتُوهُم مِّن مَّالِ اللَّهِ الَّذِى آتَاكُمْ و بايد كسانى كه نكاحى نمىيابند يعنى وسايل و مقدمات ازدواج را پيدا نمىكنند عفّت و پاكدامنى گزينند تا آن‌گاه كه خداوند از فضل و رحمت خويش بىنيازشان كند تا بتوانند ازدواج كنند . و كسانى از مِلك‌يمين‌هاى شما يعنى غلامان و كنيزانتان كه در جستجوى كتاب‌اند يعنى از شما طلب قرارداد كتبى مىكنند كه سراغ كار روند و قسط معيّنى از درآمد خود را به شما دهند تا پس از مدتى آزاد شوند ، با آنها قرار داد ببنديد - خواه كتابت مطلق يا مشروط يا مهاباة - اگر در آنان خيرى مىدانيد يعنى مىبينيد كه مىتوانند طبق كتابت عمل نمايند و خود را آزاد سازند . و از مال خداوند كه در دست شما نهاده به آنها بدهيد . مراد اين است كه آنها عنوان رِقاب و بردهء بدهكار پيدا مىكنند و جزء قسم پنجم از مستحقّين زكات وَ فِى الرِّقابِ [ بقره ، 177 ] مىشوند ، از آن سهم به آنها بدهيد تا آزاد شوند . وَلَا تُكْرِهُوا فَتَيَاتِكُمْ عَلَى الْبِغَاءِ إِنْ أَرَدْنَ تَحَصُّناً لِتَبْتَغُوا عَرَضَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَمَن يُكْرِههُّنَّ فَإِنَّ اللَّهَ مِن بَعْدِ إِكْرَاهِهِنَّ غَفُورٌ رَّحِيمٌ يعنى : و اى مؤمنان ، كنيزان جوان خود را در صورتى كه آنها خود ، خواهان عفّت‌اند به زنا وادار نكنيد تا از اين راه متاع زندگى دنيا جستجو كنيد . اين نهى به خاطر عادت خبيث آنهاست كه از راه اجبار كنيزان خود به زنا ارتزاق مىكردند . و كسى كه برده‌ها را مجبور به اين كار كند بىترديد خداوند پس از تحقق عنوان اكراه نسبت به كنيزان بسيار آمرزنده و مهربان است ، و از اين رو حكم حرمت زنا و حد دنيوى و عذاب اخروى را از آنها برداشته است ، و اكراه‌كننده هم در فرض توبه مشمول غفران است . وَلَقَدَ أَنزَلْنَا إِلَيْكُمْ آيَاتٍ مُّبَيِّنَاتٍ وَمَثَلًا مِنَ الَّذِينَ خَلَوْا مِن قَبْلِكُمْ وَمَوْعِظَةً لِّلْمُتَّقِينَ يعنى : و حقيقت اين است كه براى شما جامعهء بشرى آيه‌هايى روشنگر در اين سوره و